Ministerie van Justitie

U bent hier:Home Onderwerpen Patiënten in forensische zorg Straffen en maatregelen  Tbs-maatregel

Straffen en maatregelen

Tbs-maatregel

Tbs betekent terbeschikkingstelling en is een behandelmaatregel. Rechters leggen tbs op als sprake is van zware delicten en de daders lijden aan een psychiatrische ziekte of stoornis.

  1. Wat is tbs?
  2. Doel van tbs
  3. Tbs-klinieken
  4. Tbs met bevel tot verpleging
  5. Tbs met voorwaarden
  6. Verlofvormen bij tbs
  7. Adviescollege Verloftoetsing Tbs
  8. Longstay
  9. Verbetering tbs-systeem
  10. Meer informatie

Wat is tbs?

Een psychiatrische ziekte of stoornis is van invloed op het gedrag van daders. Daarom acht de rechter hen niet helemaal verantwoordelijk voor hun daden.  Voor het deel van het delict dat de daders wél kan worden aangerekend, kan de rechter besluiten om, voor dat deel, toch een gevangenisstraf te geven. Dit is het zogenaamde combinatievonnis: eerst gevangenisstraf en daarna tbs.
Tbs kan uitsluitend worden opgelegd als er een risico bestaat op herhaling (recidive) en de samenleving daardoor gevaar loopt. Ook moet het om een delict gaan waarvoor tenminste vier jaar gevangenisstraf staat óf waarvoor tbs kan worden opgelegd, ongeacht de straftermijn. 

Naar boven

Doel van tbs

Tbs is er voor de veiligheid van de samenleving. Dit komt op twee manieren tot uiting:
  • Tbs-gestelden met bevel tot verpleging worden behandeld in een beveiligde gesloten inrichting, zodat zij gedurende hun behandeling geen gevaar voor anderen zijn.
  • De behandeling richt zich erop de patiënt weer zo goed mogelijk in de samenleving te laten terugkeren, om zo de kans op herhaling te verminderen

Tbs valt onder de ‘vrijheidsbenemende maatregelen’. Daarmee is de samenleving (tijdelijk) gevrijwaard tegen het gevaar van de veroordeelde. De gevangenisstraf die een tbs-gestelde vaak al voor de tbs-periode uitzit, is bedoeld als vergelding. En wel voor dat deel van het delict dat de veroordeelde - ongeacht de stoornis - te verwijten valt. De tbs-behandeling zelf richt zich op de psychiatrische ziekte of stoornis, om daarmee later kans op herhaling te voorkomen.

Naar boven

Tbs-klinieken

In Nederland zijn in acht tbs-klinieken en vier Forensisch Psychiatrisch Klinieken (FPK’s). In FPK’s worden tbs-behandelplaatsen ingekocht. Tegenwoordig dragen de tbs-klinieken en de FPK’s de gezamenlijke naam Forensisch Psychiatrische Centra (FPC’s). DJI beheert twee Forensisch Psychiatrische Centra (FPC), dit zijn nog de enige twee rijksklinieken; veel klinieken zijn particulier.

Meer informatie

Naar boven

Tbs met bevel tot verpleging

Bij deze vrijheidsbenemende maatregel, officieel ‘tbs met bevel tot verpleging van overheidswege’ genoemd, wordt een tbs-gestelde in een tbs-kliniek geplaatst en behandeld. Hierbij is het onderdeel verpleging noodzakelijk. Dit betekent dat de patiënt verplicht verblijft in een gesloten kliniek en meewerkt aan zijn behandeling.
De Nederlandse wet staat dwangbehandeling echter niet toe. Bij tbs met bevel tot verpleging is de behandeling, gericht op het gevaar voor recidive, in principe dus vrijwillig. Werkt iemand niet mee aan zijn behandeling, dan betekent het dat de kans op herhaling niet vermindert en beveiliging van de maatschappij noodzakelijk blijft. De rechter zal de tbs dan ook verlengen en indien nodig weer. Uiteindelijk kan het er zelfs toe leiden dat een patiënt op een langdurige verblijfsafdeling (longstay-afdeling) terechtkomt. Zodoende is er dus wel sprake van indirecte dwang om toch mee te werken aan de behandeling. 

Naar boven

Tbs met voorwaarden

Bij tbs met voorwaarden gaat iemand niet naar een kliniek, maar stelt de rechter voorwaarden aan het gedrag. De persoon moet dan bijvoorbeeld een verplichte behandeling ondergaan (ambulant) of mag geen alcohol of drugs gebruiken.
Wanneer de voorwaarden worden genegeerd, kan de rechter de tbs alsnog omzetten in tbs met bevel tot verpleging. Een rechter legt alleen tbs met voorwaarden op als met een poliklinische behandeling het recidivegevaar is te beteugelen.

Naar boven

Verlofvormen bij tbs

Het doel van de een behandeling is om de tbs-gestelde terug te laten keren in de samenleving. Dat kan alleen als de kans op herhaling tot een aanvaardbaar niveau is teruggebracht. Een tbs-gestelde kan niet zomaar terug de maatschappij in. Voor terugkeer is het noodzakelijk dat hij weer vertrouwd raakt met het leven in de maatschappij. Dat gebeurt door hem stapsgewijs steeds meer vrijheden te verlenen. Als na een periode van behandeling in het gedrag van de patiënt voldoende vooruitgang is geboekt, mag een tbs-gestelde op verlof.
Dit verlof verloopt in opeenvolgende stappen met verschillende gradaties van toezicht en beveiliging:

  • beveiligd en begeleid verlof;
  • onbegeleid verlof;
  • transmuraal verlof (verblijf buiten de kliniek);
  • proefverlof.

Bij proefverlof mag de patiënt op proef terug in de samenleving. Hij gaat zelfstandig wonen en is vanaf dat moment ex-patiënt; de kliniek draagt het toezicht over aan de reclassering. Verlof wordt alleen verleend als de tbs-kliniek kan aantonen dat het gevaar voor recidive zó ver is teruggebracht dat het verantwoord is om op verlof te gaan.
Los van bovenstaande verlofvormen bestaat er de mogelijkheid tot incidenteel begeleid verlof voor rechtbank- of ziekenhuisbezoek. Deze bezoeken worden,  met een dubbele bezetting, begeleid door beveiligers.

Meer informatie

Naar boven

Adviescollege Verloftoetsing Tbs

Het Adviescollege Verloftoetsing Tbs (Avt) is een onafhankelijk college dat alle verlofaanvragen van tbs-gestelden inhoudelijk toetst en vervolgens van een advies voorziet. Het college is opgericht naar aanleiding van de aanbevelingen uit het rapport 'Tbs, vandaag over gisteren en morgen' van de parlementaire commissie-Visser.

Meer informatie

Naar boven

Longstay

Als een tbs-gestelde - ondanks intensieve behandeling – toch delictgevaarlijk blijft, kan hij niet terugkeren in de samenleving. Hij komt dan terecht op een verblijfsafdeling voor lange duur, de zogenaamde longstay-afdeling. Intensieve behandeling voor de stoornis vindt hier niet meer plaats. Centraal staan psychische en medische zorg en de benodigde beveiliging. Omdat het verblijf niet meer gericht is op resocialisatie, komt hij ook niet in aanmerking voor verlofvormen die patiënten voorbereiden op terugkeer in de maatschappij.

De huidige longstay maakt weinig onderscheid tussen de verschillende ernstige psychische stoornissen en de gevarieerde zorg- en beveiligingsbehoeften die daarvoor nodig zijn.
In de nabije toekomst zal de longstay daarom opgedeeld zijn in drie verschillende beveiligings- en zorgniveau’s.

  • Longstay: met aanbod van zorg op laag, matig of hoog niveau (hoge beveiliging);
  • Longcare met beveiliging: matig of hoog zorgniveau (gemiddelde beveiliging);
  • Longcare: hoog zorgniveau (lage beveiliging).

Naar boven

Verbetering tbs-systeem

Na ernstige incidenten met tbs’ers op verlof, besloot de Tweede Kamer in 2006 tot een diepgaand onderzoek naar de werking van het tbs-systeem. De parlementaire onderzoekscommissie TBS (Commissie-Visser) concludeerde dat het tbs-systeem in het algemeen voldoet, maar wel aangepast moet worden aan de eisen van deze tijd. Zeventien aanbevelingen van de commissie-Visser zijn inmiddels vertaald in maatregelen ter verbetering van het tbs-systeem en worden momenteel ingevoerd. De Tweede Kamer ontvangt ieder halfjaar een voortgangsrapportage over deze verbeteringen.

Belangrijkste verbeteringen:
  • langer volgen van tbs-gestelden na voorwaardelijke beëindiging;
  • onderzoek naar risico’s en effecten van tbs-behandelingen;
  • betere aansluiting tussen de justitiële en de reguliere zorg;
  • meer voorzieningen op maat.

Naar boven

Meer informatie