Al negen jaar werkt Aniek bij Rijks Justitiële Jeugdinrichting Den Hey-Acker in Breda. Wat ooit begon met een stage bij een andere jeugdinrichting in het zuiden van het land, groeide uit tot een loopbaan als orthopedagoog en vervolgens GZ-psycholoog. Inmiddels werkt ze op een langverblijfgroep, waar ze jongeren soms jarenlang volgt. Juist die langdurige trajecten laten haar zien hoeveel er kan veranderen, vaak in kleine stappen.
Beeld: © DJI / DJI
Samen werken aan groei
Aniek wist al snel dat ze in een justitiële jeugdinrichting wilde werken. “Toen ik voor het eerst binnenliep, dacht ik eigenlijk meteen: ja, dit is het. Ik wilde een complexere doelgroep en die vond ik hier. Ik vond het interessant dat je met jongeren werkt bij wie al veel hulpverlening is ingezet en waarbij het vaak niet gelukt is. Je moet echt niet denken dat jij in je eentje het verschil gaat maken. Samen met de jongere en zijn of haar netwerk kijk je wat nodig is om iemand op een verantwoorde manier terug te laten keren in de maatschappij.”
Na haar periode als orthopedagoog op een kortverblijfafdeling (nu basisafdeling) volgde Aniek hier haar GZ-opleiding. In deze periode maakte ze ook de overstap naar een langverblijfgroep. “Kortverblijf vond ik superleuk vanwege de dynamiek: steeds nieuwe jongens en steeds opnieuw kijken wie wat nodig heeft. Op langverblijf ben je jarenlang aan jongeren verbonden. Daardoor zie je hun ontwikkeling nog veel beter. Je maakt moeilijke, maar ook mooie dingen samen mee. Soms is er in het begin, en ook nog lange tijd, veel weerstand. Maar als uiteindelijk de PIJ-maatregel voorwaardelijk wordt beëindigd door de rechtbank en je kunt terugkijken op een periode waarin iemand dingen heeft geleerd en voldoende tools heeft gekregen om het buiten weer op te pakken, dan is dat heel bijzonder.”
Kleine stappen, grote betekenis
Volgens Aniek zit de waarde van het werk vaak juist in kleine momenten. “Het kan iets heel simpels zijn. Zo kwam ik laatst terug van vakantie en de eerste vraag die een jongere stelt is hoe mijn vakantie was, in plaats van meteen over zichzelf te beginnen. Dat zijn kleine, random dingen, maar daaraan zie je wel dat een jongere stappen maakt.”
Ook in therapie ontstaan zulke momenten. Aniek heeft verschillende therapieopleidingen gevolgd, waaronder cognitieve gedragstherapie (CGT), schematherapie en EMDR. “Na verloop van tijd kan therapie voor een jongere een van de plekken worden waar hij of zij zich vertrouwd voelt, juist omdat je daar met beroepsgeheim werkt. Als jongeren dingen met je gaan delen en die stap durven zetten, vind ik dat heel mooi.”
Dat geldt ook voor het contact met ouders. “Ouders hebben er natuurlijk ook niet voor gekozen om hier op bezoek te komen. Af en toe zie je bij hen hetzelfde proces van weerstand naar dankbaarheid. Bij jongeren voel je dat soms maar ouders spreken het zo nu dan ook echt uit.”
Niet opgeven
Veel jongeren hebben al een lange hulpverleningsgeschiedenis en kunnen forse weerstand hebben tegen hulpverlening en Justitie. Aniek probeert daar niet voor terug te deinzen. “Je moet veel geduld hebben en je niet laten afschrikken of afstoten. Je kunt gedrag afkeuren zonder de jongere zelf af te keuren. Daardoor kunnen ze langzaam gaan voelen: misschien mag ik hier wel zijn zoals ik ben en willen deze mensen mij toch helpen. Ze zullen je bijna nooit meteen vertrouwen, en misschien komt dat wel helemaal nooit. Maar als ze je het voordeel van de twijfel geven, kun je samen stap voor stap ergens aan werken.” Die weg verloopt volgens haar zelden recht. “Er zitten hobbels en kuilen in, maar het is belangrijk om dat te kunnen zien en niet op te geven. Wij blijven staan als jongeren boos worden en ons wegduwen. Bij sommigen duurt het maanden of zelfs jaren, maar uiteindelijk gebeurt er wel iets.”
Behandeling bij deze jongeren vraagt dus vaak om een lange adem. “Ik wil ze zo goed mogelijk klaarstomen om terug de maatschappij in te kunnen en zij willen vooral zo snel mogelijk weg. Het is dan de kunst om samen te kijken waar we wél beweging kunnen krijgen en wat haalbaar is. Soms ben ik al blij als iemand een goed dag- en nachtritme krijgt, zelfstandigheid laat zien zelfzorg, een schooltraject volgt en zelfs een diploma haalt. Misschien gebeurt er dan intrapsychisch nog niet meteen zoveel als dat ik gehoopt had, is er niet direct sprake van grote veranderingen in de persoonlijkheid, maar maakt de jongere gedragsmatig wel stappen en dat is toch winst.”
Ook zelf blijven ontwikkelen
Aniek vindt het belangrijk om zichzelf te blijven ontwikkelen. Ze waardeert dat er binnen de RJJI veel mogelijkheden zijn om opleidingen en cursussen te volgen. Daarnaast sluit ze ook aan bij verschillende werkgroepen en zijn er ook nog andere neventaken die je binnen de inrichting kunt vervullen.
Ook het samenwerken met collega's is voor haar belangrijk. “We hebben een fijn team waarbij onze deuren altijd open staan voor raad, advies of om gewoon even te sparren. Je werkt daarnaast met verschillende disciplines en die hebben allemaal hun eigen dynamiek. Daarom moet je goed communiceren en open en eerlijk zijn, ook als je iets moeilijk vindt.”
Voor Aniek zijn openheid, eerlijkheid, humor en echtheid belangrijke waarden. “Jongens voelen het als je echt bent. Ik kan soms lomp of ongenuanceerd zijn, maar ze weten wel wat ze aan me hebben. En niet weglopen als het moeilijk wordt, want die ervaring hebben ze in het verleden al vaak genoeg gehad.”
Vacature
Ook aan de slag als behandelcoördinator/GZ-pyscholoog? Kijk dan hier voor meer informatie.
Let op: de sluitingsdatum voor deze vacature is 30 oktober.