Verkenning Invulling Vrijheidsbeneming Justitiële Jeugd (VIV JJ)

In Nederland zitten personen die zijn veroordeeld volgens het jeugdstrafrecht in een Justitiële Jeugdinrichting (JJI). Door de invoering van het adolescentenstrafrecht kan de maximale leeftijdsgrens van het jeugdstrafrecht worden verhoogd tot 23 jaar. De meeste jeugdigen die in een JJI verblijven zijn tussen de 14 en 21 jaar.

Afname capaciteit

Al enige jaren neemt de behoefte aan capaciteit in de JJI’s af. In 2009 waren er ongeveer 2300 jongeren binnen de JJI’s geplaatst en in 2015 is dat aantal tot ongeveer 1440 gedaald. Binnen de JJI’s zit een steeds kleinere doelgroep met complexe gedragsproblematiek. Deze diverse doelgroep vraagt om een gedifferentieerde aanpak. Hierbij moet rekening gehouden worden met het juiste niveau van zorg en beveiliging. Om op deze nieuwe situatie in te kunnen spelen is een rapport gemaakt over de verkenning invulling vrijheidsbeneming justitiële jeugd (VIV JJ).

Uitgangspunten VIV Jeugd

Uitgangspunt van de verkenning is richting te geven aan wat in de toekomst nodig is om de jongere op de juiste plek te krijgen (maatwerk in zorg en beveiliging). Centraal staat hierbij nog steeds het verbinden van een veilige tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende sancties, een effectieve behandeling en begeleiding met het oog op de terugkeer in de maatschappij.

VIV JJ betekent van ‘one size fits all’ naar meer (individuele) variatie in zorg- en beveiligingsbehoefte. De voortgang van zorg en begeleiding verbeteren door plaatsing van jongeren dichtbij hun eigen omgeving. In de periode 2016 – 2017 toetst het Ministerie van Veiligheid en Justitie de ideeën in de praktijk op haalbaarheid.

  • Download deze video

  • Uitgeschreven tekst

    1
    00:00:04,857 --> 00:00:08,279
    Alles laat je hier even hier.
    Wordt je gefouilleerd.

    2
    00:00:12,200 --> 00:00:14,170
    We hebben een douche.

    3
    00:00:15,547 --> 00:00:18,191
    Dan hebben we hier een soort van sportruimte.

    4
    00:00:20,294 --> 00:00:22,172
    Een camera die je in de gaten houdt.

    5
    00:00:27,997 --> 00:00:30,281
    Hoi.
    -Hai man, alles goed?

    6
    00:00:30,407 --> 00:00:35,792
    De afgelopen tien jaar zien we dat de
    jeugdcriminaliteit enorm is teruggelopen.

    7
    00:00:35,828 --> 00:00:37,700
    Dat is eigenlijk heel goed nieuws.

    8
    00:00:38,571 --> 00:00:41,507
    Tegelijk heeft dat ook tot gevolg gehad dat we

    9
    00:00:41,569 --> 00:00:44,762
    allerlei justitiële jeugdinrichtingen hebben moeten sluiten.

    10
    00:00:45,171 --> 00:00:52,550
    En dat dat ook heeft veroorzaakt dat de afstand
    tussen waar iemand vast komt te zitten als jeugdige

    11
    00:00:52,795 --> 00:00:58,075
    en zijn eigen leefomgeving,
    en daar waar zorg en hulp was vormgegeven

    12
    00:00:58,083 --> 00:01:03,415
    dat die afstand eigenlijk veel groter is
    geworden doordat inrichtingen zijn gesloten.

    13
    00:01:03,680 --> 00:01:08,795
    En daarnaast zie je dat de problematiek
    waar jeugdigen mee te maken hebben

    14
    00:01:08,927 --> 00:01:14,378
    die neemt ook zeg maar in ernst
    en in combinatie enorm toe.

    15
    00:01:14,456 --> 00:01:20,300
    Nou en die ontwikkelingen die hebben er toe geleid
    dat we in 2015 een grote verkenning hebben gedaan

    16
    00:01:20,408 --> 00:01:28,994
    naar hoe het toekomstig plaatje van de justitiële jeugd
    en de vrijheidsbeneming die daar in wordt vormgegeven

    17
    00:01:29,023 --> 00:01:31,781
    hoe dat plaatje er later uit moet komen te zien.

    18
    00:01:34,073 --> 00:01:36,518
    Je komt binnen, je wordt ontvangen door de huismeester.

    19
    00:01:36,604 --> 00:01:38,466
    En dan wordt je hier naar binnen gebracht.

    20
    00:01:38,531 --> 00:01:43,810
    Een tas, sleutel, gewoon dingen die je niet naar
    binnen mag nemen worden hier achtergelaten.

    21
    00:01:45,153 --> 00:01:54,381
    Dit is een vorm van detentie die beoogt om aan
    te sluiten bij het normale leven van de jongens.

    22
    00:01:54,551 --> 00:01:56,659
    Dus wel je contact met je familie

    23
    00:01:56,666 --> 00:02:00,155
    en je ondersteunende netwerkpartners behouden.

    24
    00:02:00,314 --> 00:02:04,124
    Dus eigenlijk een leven leiden dat zo normaal mogelijk is.

    25
    00:02:05,426 --> 00:02:09,073
    Nou en dan verder zijn we hier.
    Woonkamer, bank.

    26
    00:02:09,276 --> 00:02:17,435
    De Verkenning Invulling Vrijheidsbeneming Justitiële Jeugd
    heeft eigenlijk een aantal proeftuinen nu tot gevolg gehad.

    27
    00:02:17,595 --> 00:02:23,864
    We hebben in 2015 ruim een jaar met
    tweehonderd direct betrokkenen gesproken over:

    28
    00:02:23,877 --> 00:02:25,776
    Hoe zou het er uit moeten komen te zien.

    29
    00:02:25,929 --> 00:02:34,988
    Daar zijn nu verschillende proeftuinen uit naar voren gekomen
    en één vorm daarvan zijn de Kleinschalige Voorzieningen.

    30
    00:02:35,085 --> 00:02:40,205
    En die proberen we eigenlijk uit in Amsterdam,
    Nijmegen en Groningen op dit moment.

    31
    00:02:42,035 --> 00:02:44,439
    Wij kunnen in principe gewoon naar buiten gaan.

    32
    00:02:45,911 --> 00:02:47,465
    Hier wordt er gezamenlijk gegeten.

    33
    00:02:48,998 --> 00:02:49,986
    Connecting.

    34
    00:02:53,551 --> 00:02:57,624
    Je wordt niet opgesloten. Daar hebben ze bewust
    voor gekozen om een huiselijke sfeer te creëren.

    35
    00:02:57,632 --> 00:03:00,087
    Een hele goede middag, met ---- terug van verlof.

    36
    00:03:00,372 --> 00:03:02,067
    Komt u verder.
    -Dank u wel.

    37
    00:03:03,372 --> 00:03:07,091
    De Kleinschalige Voorziening is een vorm van detineren

    38
    00:03:07,311 --> 00:03:10,857
    waar natuurlijk wel gekeken gaat worden naar welke mensen

    39
    00:03:11,056 --> 00:03:12,958
    er geschikt voor zijn of niet.

    40
    00:03:13,088 --> 00:03:15,783
    Kijk, we zijn allemaal jongens die negen
    van de tien keer wat hebben gedaan.

    41
    00:03:15,925 --> 00:03:17,807
    En we zitten hier niet voor zweetvoeten.

    42
    00:03:19,308 --> 00:03:25,555
    Daar moet je wel aan werken om dat in de toekomst,
    buiten, na dit traject ook niet meer te laten voorkomen.

    43
    00:03:25,673 --> 00:03:30,660
    We kunnen er niet omheen als jonge
    mensen ernstige strafbare feiten plegen

    44
    00:03:30,698 --> 00:03:36,328
    en waarna uit onderzoek, niet alleen strafrechtelijk,
    maar vaak ook persoonlijkheidsonderzoek blijkt

    45
    00:03:36,455 --> 00:03:41,778
    dat een langdurige behandeling op zijn plaats is,
    of een hele intensieve behandeling op zijn plaats is,

    46
    00:03:41,792 --> 00:03:47,028
    eerst moet iemand dan langer gesloten geplaatst worden.

    47
    00:03:47,031 --> 00:03:49,825
    Nou, daar is dan een aparte voorziening voor.

    48
    00:03:49,931 --> 00:03:56,049
    Die Kleinschalige Voorzieningen zorgen er voor dat
    die band met de buitenwereld eigenlijk in stand blijft.

    49
    00:03:56,480 --> 00:03:58,014
    Ga jij eerst koken?

    50
    00:03:58,275 --> 00:04:01,275
    Het was hiervoor altijd zo dat,
    er werden zorgplannen gemaakt

    51
    00:04:01,315 --> 00:04:04,400
    en dan betekende dat gewoon dat die zorgplannen

    52
    00:04:04,444 --> 00:04:05,793
    in een keer verstoord werden

    53
    00:04:05,882 --> 00:04:09,101
    doordat er een justitiële maatregel plaatsvond.

    54
    00:04:09,101 --> 00:04:13,639
    Nou, dat is natuurlijk erg lastig, frustrerend voor
    alle medewerkers die daarmee te maken hebben

    55
    00:04:13,661 --> 00:04:15,806
    want je weet niet waar diegene is gebleven.

    56
    00:04:15,819 --> 00:04:18,819
    En dat hoor je achteraf: O ja, die zit in detentie.

    57
    00:04:20,008 --> 00:04:23,597
    Dat is dan maar weer de vraag of
    dat op die manier had gemoeten.

    58
    00:04:23,618 --> 00:04:27,948
    Dus waar we nu mee bezig zijn is
    die verbinding met elkaar te maken

    59
    00:04:27,976 --> 00:04:30,552
    en die planvorming ook op elkaar af te stemmen.

    60
    00:04:30,725 --> 00:04:36,784
    Het mooie van die Kleinschalige Voorziening is
    natuurlijk dat daar die jongere zelf een eigen plan maakt.

    61
    00:04:36,838 --> 00:04:40,440
    En zorgt voor een eigen ondersteunend netwerk.

    62
    00:04:40,447 --> 00:04:43,723
    Wie heeft hij nodig om zijn plan te verwezenlijken?
    Hij is eigenaar.

    63
    00:04:49,259 --> 00:04:51,874
    De jongeren moeten zeg maar zelf hun kleding kunnen wassen.

    64
    00:04:51,910 --> 00:04:54,747
    Je neemt je wasmand uit je kamer mee naar beneden.

    65
    00:04:54,815 --> 00:04:58,224
    Ga je hier je kleding wassen.
    Droger, alles zit hier.

    66
    00:04:58,323 --> 00:05:01,454
    Het mooie van de Kleinschalige Voorziening is dat

    67
    00:05:01,489 --> 00:05:05,286
    jongeren veel meer eigen verantwoordelijkheid houden.

    68
    00:05:05,601 --> 00:05:12,586
    Ze moeten zelf bepalen: Ga ik naar school,
    doe ik daar mijn best, kom ik op tijd terug

    69
    00:05:12,617 --> 00:05:14,737
    hou ik me aan de regels daar.

    70
    00:05:14,818 --> 00:05:18,478
    Dus dat is een heel mooi aspect
    van de Kleinschalige Voorziening.

    71
    00:05:18,825 --> 00:05:23,637
    Daar zijn de jongens vanaf dag één van de plaatsing
    bezig hun leven weer op de rails te krijgen.

    72
    00:05:23,749 --> 00:05:28,125
    Als de jongere binnenkomt dan vult hij eerst vragenlijsten in.

    73
    00:05:28,631 --> 00:05:31,631
    En daar komen bijvoorbeeld de volgende aspecten aan bod:

    74
    00:05:31,747 --> 00:05:38,488
    Houding, agressie, gezin, relaties, vrienden en
    vrije tijd en denkpatronen, gedrag en vaardigheden.

    75
    00:05:38,688 --> 00:05:45,961
    Dat geeft een volledig beeld als je dit gepresenteerd hebt
    en dat laten we terugkomen in een integraal trajectplan zorg.

    76
    00:05:46,102 --> 00:05:51,502
    Daarin komen al deze kopjes terug en daar wordt ook
    in beschrevenvan wat er nu al of wat er nu nog niet is.

    77
    00:05:51,548 --> 00:05:54,897
    En wat er nog moet komen.

    78
    00:05:58,940 --> 00:06:01,940
    Dit is dan mijn kamer in principe, op zolder.

    79
    00:06:02,289 --> 00:06:06,153
    Zoals je ziet misschien heb ik hier een laptop,
    ik heb een tv op mijn kamer.

    80
    00:06:06,517 --> 00:06:11,272
    Telefoon ook, maar het mag in principe dan
    moet je individuele afspraken maken wederom.

    81
    00:06:11,373 --> 00:06:14,968
    Maar goed dat heb je op een gegeven moment
    ook nodig als je school doet of iets in die richting.

    82
    00:06:14,978 --> 00:06:18,640
    Wanneer je teruggaat in de maatschappij heb je dat
    ook allemaal, daar moet je ook mee leren omgaan.

    83
    00:06:18,848 --> 00:06:22,349
    De Kleinschalige Voorziening maakt het mogelijk

    84
    00:06:22,427 --> 00:06:24,829
    om aan de ene kant te detineren

    85
    00:06:24,879 --> 00:06:27,139
    en jonge mensen dus bewust te maken

    86
    00:06:27,139 --> 00:06:28,645
    van de fouten die ze hebben gemaakt

    87
    00:06:28,694 --> 00:06:33,285
    de maatschappij te laten zien van:
    We treden op tegen deze strafbare feiten

    88
    00:06:33,380 --> 00:06:38,891
    maar aan de andere kant ze toch zo goed mogelijk,
    ook met behulp van die beschermende factoren

    89
    00:06:38,931 --> 00:06:41,130
    voor te bereiden op een terugkeer naar de maatschappij.

    90
    00:06:41,692 --> 00:06:45,153
    En wat wij doen is:
    Wij leveren echt zorg op maat.

    91
    00:06:45,227 --> 00:06:46,886
    We kijken wat een jongen nodig heeft.

    92
    00:06:46,926 --> 00:06:48,379
    En ook welke veiligheidsvoorschriften

    93
    00:06:48,402 --> 00:06:50,505
    of maatregelen dat hij nodig heeft.

    94
    00:06:50,713 --> 00:06:52,259
    Wij hebben een mini-bandje.

    95
    00:06:52,555 --> 00:06:55,240
    Een bandje waarbij we jongens buiten kunnen volgen.

    96
    00:06:55,317 --> 00:06:57,420
    Dat we kunnen zien welke...

    97
    00:06:57,617 --> 00:07:01,977
    nou ja, of dat ze zich ook daadwerkelijk aan de
    afspraak houden die ze met ons gemaakt hebben.

    98
    00:07:02,103 --> 00:07:05,813
    In dit systeem kan je dus bekijken waar ik ben.
    Op dit moment bevind ik me hier.

    99
    00:07:05,834 --> 00:07:09,449
    Maar goed, als ik buiten ben kunnen ze
    me dus overal en nergens gaan volgen.

    100
    00:07:09,656 --> 00:07:12,656
    En dat is gewoon een extra controlemiddel.

    101
    00:07:12,803 --> 00:07:16,429
    Ze zitten heel dicht in de maatschappij,
    maar ze hebben ook heel goed de mogelijkheid

    102
    00:07:16,518 --> 00:07:19,558
    om dicht bij hun eigen netwerk te blijven, bij hun eigen systeem

    103
    00:07:19,628 --> 00:07:22,068
    dus ouders kunnen makkelijk de kinderen bezoeken.

    104
    00:07:22,736 --> 00:07:28,871
    De kinderen hebben ook de mogelijkheid om
    de goeie dingen die ze hebben in hun leven

    105
    00:07:28,924 --> 00:07:32,097
    bijvoorbeeld schoolgang of andere dagbesteding

    106
    00:07:32,184 --> 00:07:35,570
    dat kan gewoon doorgaan terwijl ze
    in de Kleinschalige Voorziening zitten.

    107
    00:07:35,620 --> 00:07:41,002
    Dus in die zin is de Kleinschalige Voorziening
    een hele mooie uitbreiding in de mogelijkheden

    108
    00:07:41,049 --> 00:07:43,357
    om de maatschappij eigenlijk te beveiligen

    109
    00:07:43,493 --> 00:07:49,291
    en jongeren te helpen om op een goeie
    manier in de maatschappij te gaan staan.

    110
    00:07:52,074 --> 00:07:56,497
    Als er bijvoorbeeld iemand voor
    je op bezoek komt op visite of zo

    111
    00:07:56,740 --> 00:07:59,964
    kan je ze hier ontvangen want het is niet altijd

    112
    00:08:00,035 --> 00:08:04,846
    mogelijk om in de woonkamer te zitten zeg maar
    want je bent hier met andere jongens zeg maar.

    113
    00:08:05,159 --> 00:08:10,424
    En als je moeder komt of je zusjes komen dan is dat
    natuurlijk niet echt de plek waar je ze wil ontvangen, dus.

    114
    00:08:10,546 --> 00:08:17,158
    Eigenlijk zijn er drie bouwstenen voor die nieuwe invulling van de

    115
    00:08:17,420 --> 00:08:19,685
    vrijheidsbeneming voor jeugdigen.

    116
    00:08:19,787 --> 00:08:22,395
    Die drie bouwstenen zijn aan de ene kant

    117
    00:08:22,402 --> 00:08:26,767
    de Kleinschalige Voorziening, waar dus nu
    die drie proeftuinen voor zijn ingericht.

    118
    00:08:26,921 --> 00:08:31,682
    maar een andere bouwsteen is een
    landelijk specialistische voorziening.

    119
    00:08:31,966 --> 00:08:36,941
    Die nou niet overal in het land hoeft te zijn,
    maar op een paar plekken of op een plek

    120
    00:08:37,010 --> 00:08:43,422
    waar specialistische zorg, met wel een
    enorme hoge beveiliging wordt georganiseerd.

    121
    00:08:46,450 --> 00:08:48,929
    Binnen de KV gelden ook regels.

    122
    00:08:48,954 --> 00:08:51,954
    Van tien uur ’s avonds tot zeven uur
    ’s morgens gaat je deur op slot.

    123
    00:08:52,050 --> 00:08:53,635
    On-onderhandelbaar.

    124
    00:08:54,231 --> 00:08:57,956
    Je moet ook naar je school, je stage, je werkplek gaan.

    125
    00:08:58,054 --> 00:09:00,635
    Dan hebben we hier boven de kamers van de jongens.

    126
    00:09:04,641 --> 00:09:06,077
    Dit is mijn kamer.

    127
    00:09:06,108 --> 00:09:11,294
    Hij is echt heel rommelig, mijn kamer,
    maar ik heb nog niet echt tijd gehad om het op te ruimen.

    128
    00:09:11,639 --> 00:09:15,486
    Nou, ik maak muziek.
    Dus ik schrijf hier zeg maar mijn teksten.

    129
    00:09:15,827 --> 00:09:17,732
    Ik ga ook naar de studio daarvoor.

    130
    00:09:17,826 --> 00:09:22,134
    In de voorziening werken zeven pedagogische medewerkers.

    131
    00:09:22,328 --> 00:09:28,408
    En zes huismeesters. Er werkt een gedragskundige.
    Een jeugdhulpspecialist heet dat hier.

    132
    00:09:28,492 --> 00:09:31,604
    Je moet er mee leren omgaan om
    zeg maar je verantwoordelijkheid te nemen

    133
    00:09:31,616 --> 00:09:36,252
    van als je weg wil gaan: Ga weg, weet je.
    Zo moeilijk is het echt niet.

    134
    00:09:36,301 --> 00:09:39,445
    Ik ga bijvoorbeeld morgen moet ik werken,
    ik kan nooit terug komen.

    135
    00:09:39,616 --> 00:09:41,413
    Maar is dat wat ik wil?

    136
    00:09:41,562 --> 00:09:43,297
    Gaat mij dat helpen?

    137
    00:09:43,321 --> 00:09:47,158
    Nee, want zodra ik gepakt wordt
    moet ik wel naar een jeugdinrichting dus.

    138
    00:09:47,226 --> 00:09:51,299
    Ik denk dat iedereen dat besef hier ook wel heeft.
    Je stelt jezelf op de proef.

    139
    00:09:51,397 --> 00:09:52,726
    Is dat de moeite waard?

    140
    00:09:52,911 --> 00:09:55,677
    Wat ik het mooie vind van de Kleinschalige Voorziening

    141
    00:09:55,697 --> 00:09:59,627
    is dat ik ook als jeugdofficier ga nadenken over:

    142
    00:09:59,738 --> 00:10:02,088
    Waarom moet die jongere vastzitten?

    143
    00:10:02,125 --> 00:10:03,691
    En wat is de meerwaarde ervan?

    144
    00:10:03,698 --> 00:10:07,741
    Hoe kunnen we ervoor zorgen dat
    ook een jongen die iets slechts doet,

    145
    00:10:07,770 --> 00:10:11,202
    dat het toch beter met hem gaat,
    dat we zijn leven weer terug op de rails krijgen.

    146
    00:10:11,292 --> 00:10:15,752
    Het is straf.
    Want je vrijheid wordt je ontnomen.

    147
    00:10:15,992 --> 00:10:17,769
    Maar het is ook een kans.

    148
    00:10:17,856 --> 00:10:22,373
    En de uitnodiging aan de jongere
    en zij waren ook positief

    149
    00:10:22,642 --> 00:10:25,491
    is nadrukkelijk: Pak deze kans.

    150
    00:10:25,581 --> 00:10:33,311
    En zorg dat je vanuit die levensloop-gedachte dat
    je dat krijgt wat maakt dat je het niet weer doet.

    151
    00:10:33,372 --> 00:10:39,130
    Want dat is eigenlijk de doelstelling van ons beleid:
    Er voor zorgen dat er niet opnieuw slachtoffers zijn.

    152
    00:10:39,205 --> 00:10:42,333
    En dat de samenleving ook trots op jou kan zij als jeugdige.

    153
    00:10:42,479 --> 00:10:47,502
    Ik heb met elke jongen die hier zit
    wel eens woordenwisseling gehad

    154
    00:10:47,525 --> 00:10:51,584
    of gewoon dat je denk van op dit moment
    kan ik wel een glas op je hoofd slaan of zo.

    155
    00:10:51,827 --> 00:10:57,378
    Maar het zit in je achterhoofd:
    Als je hier vecht, dan is je kans weg, weet je.

    156
    00:10:57,487 --> 00:11:02,678
    En dat neem ik dan mee wanneer ik buiten ben,
    als er weer zo’n scenario komt.

    157
    00:11:04,156 --> 00:11:08,771
    Als ik er in kom kan ik zeggen:
    Weet je wat, doei, ik hoef dat niet.

    158
    00:11:09,876 --> 00:11:13,188
    Dus dat heb ik hier wel echt meegekregen.