Veiligheid en beveiliging

Om de veiligheid in gevangenissen te waarborgen is het mogelijk sancties aan gedetineerden op te leggen. Vooral de aanpak van drugs is van belang.

Sancties en disciplinaire straffen

Gedetineerden hebben rechten, maar ook plichten. In de penitentiaire inrichtingen gelden huisregels waaraan gedetineerden zich moeten houden.
De directeur van een penitentiaire inrichting is verantwoordelijk voor de orde en veiligheid en voor een ‘ongestoorde tenuitvoerlegging van de vrijheidsbeneming’ in zijn inrichting. Om de orde en veiligheid te handhaven kan de directeur een disciplinaire straf opleggen aan een gedetineerde als die zich misdraagt. Disciplinaire straffen zijn bijvoorbeeld: plaatsing op een strafcel, ontzegging van bezoek of uitsluiting van deelname aan bepaalde activiteiten.

De gedetineerde kan bij de Commissie van Toezicht (zie hiernonder) zijn beklag doen over een door de directeur opgelegde disciplinaire straf. Een eventueel beroep is daarna nog mogelijk bij de Raad voor de Strafrechtstoepassing.

Intern Bijstand Team (IBT)

Iedere inrichting van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) heeft 24 uur per dag een Intern Bijstand Team (IBT) beschikbaar. Het IBT wordt ingezet als de orde of de veiligheid in het gedrang dreigen te komen en medewerkers er niet meer in slagen deze met de gebruikelijke middelen beheersbaar te houden. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij incidenten of in situaties met een verhoogd veiligheidsrisico. Het IBT zorgt dan voor beheersing van de situatie en handhaving van de veiligheid voor personeel en justitiabelen.

Als het noodzakelijk is, past het team fysieke dwang toe. Bij elk ingrijpen handelt het team volgens vastgestelde richtlijnen en eenduidige, zorgvuldige procedures. Kernwoorden daarin zijn proportionaliteit en subsidiariteit: kan dit probleem ook anders dan met fysieke dwang worden opgelost? En is de mate waarin fysiek dwang wordt toegepast in verhouding met het probleem? Van elke inzet wordt een rapport opgemaakt.

In bepaalde situaties - bijvoorbeeld als het vermoeden bestaat dat er vuurwapens in het spel zijn –wordt er versterking opgeroepen. Dan wordt er een beroep gedaan op de Landelijk Bijzondere Bijstand of het Bijzondere Ondersteuningsteam (LBB/BOT) van de Dienst Vervoer en Ondersteuning (DV&O). Ook kunnen specialistische eenheden van politie worden ingeschakeld.

Een IBT-team bestaat bij inzet op een eenpersoons cel uit vier leden en een groepscommandant. Bij het optreden in een meerpersoonscel uit zes leden en een groepscommandant. Alle teamleden zijn speciaal geselecteerde en opgeleide medewerkers, die de vaardigheden regelmatig trainen en jaarlijks op hun vaardigheden worden getoetst. Net als andere DJI-medewerkers in uitvoerende functies doorlopen ze bovendien jaarlijks de fitheidstest en volgen ze weerbaarheidstrainingen. De IBT-opleiding wordt verzorgd door het Opleidingsinstituut DJI. Veel inrichtingen hebben een eigen IBT; een aantal inrichtingen kan een beroep doen op het team van een nabijgelegen inrichting.

Meer informatie

Commissie van Toezicht

Gedetineerden moeten bij een klacht eerst proberen het probleem zelf op te lossen met de betreffende afdeling. Lukt dit niet dan vragen ze een gesprek aan met een leidinggevende, afdelingshoofd of de directeur. Gedetineerden kunnen ook de hulp inroepen van de Commissie van Toezicht (CvT). Dit is een onafhankelijk toezichthoudend orgaan, die onder meer klachten behandelt. Justitiabelen in alle inrichtingen van alle sectoren kunnen een klacht indienen als zij het niet eens zijn met een beslissing die genomen is door of namens de directeur.

Beginselenwet
De Beginselenwetten schrijven voor dat elke inrichting van DJI een Commissie van Toezicht heeft. De Commissie van Toezicht kijkt mee over de schouders van de directeur en zij oefent toezicht uit op de wijze van uitvoering van de vrijheidsbeneming in de inrichting.

Samenstelling CvT
De leden van de Commissie van Toezicht worden door de minister van Veiligheid en Justitie benoemd voor de duur van vijf jaar en herbenoeming kan twee keer plaatsvinden. De commissie bestaat per inrichting uit ten minste zes leden. Er zit in ieder geval een rechter, een advocaat en een maatschappelijk werker bij.

Klacht indienen
Een gedetineerde kan op twee manieren bij de Commissie van Toezicht een klacht indienen:

1. Via de maandcommissaris
Een aantal keer per maand bezoekt de maandcommissaris de inrichting. De gedetineerde kan tijdens een gesprek met deze commissaris de klacht bekend maken en samen kijken ze naar een mogelijke oplossing.

2. Via de beklagcommissie
Is de gedetineerde het niet eens met een beslissing van de directeur? Dan kan hij een officiële klacht indienen bij deze commissie via een beklagformulier. Dit formulier moet binnen 7 dagen na de beslissing van de directeur binnen zijn. Er volgt een beklagzitting waar beide partijen hun verhaal kunnen doen. Vervolgens neemt de beklagcommissie een beslissing. Justitiabelen kunnen in beroep gaan als zij het niet eens zijn met deze eindbeslissing. Dit geldt ook voor de directeur. Dit doen zij bij de Raad voor de Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming (RSJ).

Informatieblad
Voor gedetineerden is een informatieblad in verschillende talen beschikbaar. Hierin staat wat justitiabelen kunnen doen bij klachten. De Nederlandse versie is hieronder te downloaden. Alle informatiebladen zijn ook te vinden op de website van het kenniscentrum Commissies van Toezicht.

Aanpak van drugs

De Nederlandse overheid vindt het belangrijk dat justitiabelen in een drugsvrije omgeving verblijven. Drugs verstoren de orde en veiligheid en zijn slecht voor de gezondheid.
Binnen DJI zijn drugs niet toegestaan. Veel justitiabelen zijn verslaafd en zitten vast voor een misdaad die op de een of andere manier gerelateerd is aan drugshandel of drugsgebruik.

DJI hanteert verschillende maatregelen om de beschikbaarheid van drugs in de inrichtingen zo veel mogelijk te beperken:

  • Toegangscontrole: iedereen die in een DJI-inrichting komt, ondergaat een strenge controle bij binnenkomst. Ook bagage gaat door een röntgenapparaat en wordt zo nodig nog eens met de hand gecontroleerd;
  • Fouilleren: justitiabelen van wie het vermoeden bestaat dat zij in het bezit zijn van drugs, worden gefouilleerd. Zij moeten zich daarbij geheel uitkleden. Kleding én lichaam krijgen een uitgebreide controle;
  • Urinecontrole: iedere justitiabele ondergaat regelmatig een urinecontrole. In het bijzijn van een personeelslid moet de justitiabele in een potje plassen. Dit wordt ter plaatse uitgevoerd en vervolgens in een laboratorium onderzocht op vreemde en verslavende stoffen. Indien dergelijke stoffen zich in de urine bevinden, volgt er extra straf of een maatregel, zoals plaatsing in afzondering, ontzegging van bezoek of intrekking van verlof;
  • Celinspecties: regelmatig inspecteert het personeel grondig alle cellen en ruimtes waar justitiabelen doorgaans komen;
  • Bezoekersruimten: de bezoekruimten van gesloten inrichtingen zijn zo ingericht dat er goed toezicht is op de justitiabele en het bezoek. Na mogelijk lijfelijk contact volgt fouillering;
  • Drugshonden: honden, die zijn opgeleid om drugs te ontdekken, worden ingezet bij de ontvangst van bezoek en bij de controle van cellen, andere ruimten en binnengekomen spullen.

De invoer of handel van drugs is strafbaar. Ontdekking leidt tot aangifte en/of ontzegging van de toegang tot de inrichting.