In de penitentiaire inrichtingen in Nederland hebben gedetineerden naast het recht op arbeid ook een arbeidsplicht. Dit is vastgelegd in de Penitentiaire Beginselenwet, waarin de rechten en plichten van gedetineerden staan omschreven. De arbeidsbedrijven van de PI’s opereren op de markt onder de (merk)naam In-Made.

De directeur moet zorgen voor de beschikbaarheid van geschikt werk, voor zover dat mogelijk is. In de gevangenis zijn gedetineerden verplicht de opgedragen arbeid uit te voeren, zowel binnen als buiten de inrichting. Het betreft hier veroordeelde gedetineerden. In een huis van bewaring wachten gedetineerden nog op een uitspraak van de rechter. Zij zijn niet verplicht om deel te nemen aan arbeid.

Voorwaarden

Arbeid is het belangrijkste onderdeel van het dagprogramma dat aan gedetineerden wordt aangeboden. Er wordt minimaal twintig uur per week gewerkt: het is zowel een zinvolle dagbesteding voor gedetineerden als een bedrijfseconomische activiteit. De arbeid moet aan een aantal voorwaarden voldoen:

  • kostenefficiënt
  • bedrijfsmatig georganiseerd
  • met respect en aandacht voor medewerkers en gedetineerden

Alle gedetineerden, zowel in een huis van bewaring als in de gevangenis, komen in beginsel in aanmerking voor arbeid. Uiteraard wordt bij de toedeling van werkzaamheden gekeken naar achtergrond, het gepleegde delict en risico’s.

Re-integratie

Bedrijfsmatig werken leert gedetineerden tijdens hun verblijf in de inrichting naast werknemersvaardigheden, het juiste dagritme en de noodzakelijke structuur. Dit draagt bij aan een succesvolle re-integratie in de maatschappij na de detentie. Daarnaast biedt arbeid gedetineerden de mogelijkheid om geld te verdienen, werkervaring op te doen en vakdiploma’s te behalen. De vakopleidingen worden zoveel mogelijk gegeven in nauw overleg met regionale opleidingcentra (ROC). Ook is er samenwerking met brancheorganisaties. Veel werkzalen zijn erkend als leerbedrijf.

Soorten werkzaamheden

Er zijn verschillende werkzaamheden die door gedetineerden worden uitgevoerd, van handmatig inpakwerk, tot machinale arbeid en werk in de facilitaire dienstverlening. De werkzaamheden vinden plaats in bijvoorbeeld werkplaatsen voor hout- en metaalbewerking en voor recyclewerkzaamheden, in naaiateliers, callcenters, maar ook in bijvoorbeeld verpakking van voeding, winkels, wasserijen en onderhoud van de gevangenis. Informatie hierover is te vinden in de brochure of op de website van In-Made.

Begeleiding

Gedetineerden die binnen de penitentiaire inrichting arbeid verrichten worden begeleid door een werkmeester ook wel medewerker arbeid genoemd. Deze zorgt ervoor dat het werk door gedetineerden tijdig en met de juiste kwaliteit wordt geleverd. Dat doen zij onder andere door vakkennis over te dragen aan gedetineerden en hen te motiveren. Ook kwaliteitscontroles van geleverde arbeid en het bewaken van een veilige werkomgeving behoren tot de werkzaamheden van de medewerker arbeid.