Meesters van de conflictbeheersing

Weblog

De eerste keer dat ik Justitieel Complex Zaanstad bezocht, was het nog een bouwkeet. Met een witte helm liep ik door het complex, dat toen nog in weinig leek op de gevangenis die het moest gaan worden: blubber voor de zij-ingang, ongeverfde afdelingen, cellen die nog op hun deuren wachtten….

De tweede keer was het gebouw helemaal af, of nou ja, bijna dan, op wat losse kabels na hier en daar. Samen met een groep PIW-ers, casemanagers en bewakers kreeg ik een rondleiding door de vele op elkaar lijkende gangen, de leefafdelingen, sportzalen, etc. Op dezelfde zomerse dag stelde ik mezelf voor aan een aantal teams van het Huis van Bewaring (HvB):

“Hallo, ik ben Marc Schmidt, documentaire filmmaker, en ik zou graag een documentaire willen maken over jullie werk voor de VPRO-televisie.” De reactie van veel medewerkers was in eerste instantie nogal afhoudend want wie was ik eigenlijk? Waarom zou je een buitenstaander zo maar op zijn woord vertrouwen? Kan je dit werk niet beter in de anonimiteit doen? Van de andere kant voelden velen ook de behoefte om eens aan de buitenwereld te laten zien wat dit werk nu écht inhoudt en dat het beeld van de cipier met de rinkelende sleutelbos maar weinig met de werkelijkheid te maken heeft. Precies dat laatste was ook de opzet van mijn documentaire: wat betekent het om dagelijks met gedetineerden te werken? Hoe ga je om met alle heftige emoties die gedetineerden nu eenmaal hebben? Het was een uitdaging om het vertrouwen te winnen en genoeg medewerkers te overtuigen van het idee om mee te doen met deze documentaire. Gelukkig bleken er twee teams in cluster Noord te zijn die dit avontuur met mij wilden aangaan. Een HvB en een afdeling Extra Zorg Voorziening (EZV).

We beginnen te filmen

Maanden later was het dan echt zover. De eerste gedetineerden kwamen aan in het complex en we begonnen te filmen. De acceptatie van de camera door de bewoners was iets waar ik me vooraf grote zorgen om had gemaakt: gaan ze zich opeens heel anders gedragen omdat er een camera in de buurt is? Zouden ze agressief naar mij toe worden? Maar dat bleek geheel onnodig. De meeste gedetineerden accepteerden mij en de crew als een onderdeel van de afdeling. Ook omdat de medewerkers van cluster Noord ze overtuigden dat we ‘oké’ en te vertrouwen waren. Wat natuurlijk ook hielp, was dat we er heel vaak waren. Hierdoor leerden we niet alleen de teams kennen, maar ook de meeste bewoners.

Veel mensen met psychische problemen

In het jaar dat ik in cluster Noord heb mogen rondlopen is mij de grote hoeveelheid gedetineerden met psychische problemen opgevallen. Heel naïef had ik daar vooraf nauwelijks bij stilgestaan. Ik zag mensen die psychotisch of paranoia waren of die zich juist een overdreven grote bek hadden. De gedetineerden met normale sociale omgangsvormen waren er wel maar ook zij konden plotseling uit de bocht vliegen. Velen hadden medicijnen nodig om te stabiliseren, rustig of clean te blijven, ook op de reguliere afdelingen. Was dit altijd al zo, zo vroeg ik mij af? Of is dit een ontwikkeling van de afgelopen jaren?

Toch heb ik mij nooit onveilig gevoeld en dat kwam voor een belangrijk deel doordat het personeel op de afdelingen zo rustig en beheerst was. Ik heb hun werk van dichtbij mogen aanschouwen en kan met grote zekerheid concluderen dat zij zonder uitzondering ware meesters van de conflictbeheersing zijn. Dit gaf mij en mijn crew een veilig gevoel, waardoor we rustig ons werk konden doen en de film konden maken die mij voor ogen stond: een eerlijk portret van de bewaarders, waarin successen en tegenslagen, hoogte- en dieptepunten aan bod komen. Ik en alle andere mensen die aan de film hebben gewerkt, hebben heel veel van het personeel geleerd. Hun sociale vaardigheden zijn ook buiten de muren van de gevangenis heel bruikbaar. Ik ga iedereen missen!