Vrijheidsbeneming op Maat voor justitiële jongeren

Deze hoofdrubriek bevat 6 rubrieken:

In 2024 zijn er in Nederland vijf Kleinschalige Voorzieningen en vijf Landelijke Specialistische Voorzieningen. Dat is de opdracht voor het programma “Vrijheidsbeneming op Maat” (VOM) dat deze zomer startte. Doel is in de toekomst meer maatwerk te bieden bij de vrijheidsbeneming van justitiële jongeren. De nieuwe aanpak zet in op een behandeling die nog meer is toegespitst op wat de jongere echt nodig heeft op het gebied van behandeling en beveiliging.

Dit besluit van de Minister voor Rechtsbescherming is ingrijpend voor alle Justitiële Jeugdinrichtingen in Nederland. Het betekent dat twee Justitiële Jeugdinrichtingen (JJI’s) zullen verdwijnen. JJI Via Het Keerpunt sluit per 1 januari 2020 en JJI Juvaid sluit per 1 januari 2021. Naast de sluiting van deze JJI’s, gaan de andere JJI’s zich de komende jaren omvormen tot Landelijke Specialistische Voorziening (LSV). De huidige Kleinschalige Voorziening (KV) in Amsterdam wordt doorontwikkeld en in Noord Nederland, Zuid Nederland, Den Haag en Rotterdam komen vier nieuwe KV’s. Op deze manier gaat de sector van de huidige ‘one size fits all’ naar een meer persoonsgerichte aanpak.

Jongeren worden straks ingeschat op het meest passende zorg- en beveiligingsniveau. Dit gebeurt op basis van een gerichte screening met onder andere risicotaxatie-instrumenten. Op basis hiervan worden zij geplaatst in een KV danwel LSV. Ook wordt ingezet op het versterken van de samenwerking met jeugdhulp door de bewegingen naar kleinschaligheid van gesloten jeugdhulp en JJI’s te combineren. Op deze manier wordt toegewerkt naar een betere aansluiting op het gebied van continuïteit van zorg, meer differentiatie in zorg en beveiliging en meer maatwerk.

Kleinschalige Voorziening?

Een Kleinschalige Voorziening (KV) is een laag beveiligde plek waar jeugdigen kunnen worden opgenomen die in aanraking zijn gekomen met het strafrecht. Zij verblijven dichter bij hun reguliere leefsysteem en al bestaande zorg en dagbesteding (waaronder het volgen van onderwijs) lopen zo veel mogelijk door. Deze jongeren zijn preventief gehecht of in de laatste fase van hun jeugddetentie of PIJ-maatregel. Er is geen hoog hek aanwezig maar wel intensief toezicht, begeleiding en adequate beveiliging (insluiting, cameratoezicht). Jongeren worden in een KV geplaatst als ze voldoen aan een aantal criteria (zoals motivatie en aanwezigheid van beschermende factoren) en er geen contra-indicaties zijn (zoals nabijheid van het slachtoffer en een hoog risico op onttrekking). Indien nodig kan een jongere doorgeplaatst worden naar een LSV.

Landelijke Specialistische Voorziening?

In een Landelijke Specialistische Voorziening (LSV) worden jeugdigen geplaatst op grond van een vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel, die een hogere mate van specialistische zorg en/of een hoge mate van beveiliging nodig hebben. In een aantal opzichten lijkt een LSV op een huidige JJI. Het verschil tussen beide voorzieningen zit in de zwaardere problematiek van de doelgroep, de mogelijkheden voor differentiatie intern in beveiligingsniveaus (hoog, midden, lager) de gemiddeld langere verblijfsduur, het ruime aanbod aan specialistische zorg en passende begeleiding, en de maatregelen ten behoeve van een gefaseerde en veilige terugkeer in de maatschappij. Als gedurende het verblijf blijkt dat er een lager beveiligingsniveau mogelijk is kan een jeugdige doorgeplaatst worden naar een KV. Naast de doelgroep die direct in de LSV wordt geplaatst, zullen ook jeugdigen vanuit KV’s in de LSV worden geplaatst, wanneer tijdens het verblijf daar blijkt dat een hogere mate van beveiliging en zorg nodig is.

Planning

Eind juni nam de Minister bovenstaand besluit. Opvolgend is een debat in de Tweede Kamer geweest op 25 september jl. Vandaag, 8 oktober, is er op de moties gestemd in de Tweede Kamer. Dit heeft niet geleid tot inhoudelijke aanpassingen van het voorstel. Dat betekent dat de weg vrij is voor een concrete uitwerking.

In het programmateam VOM was al gestart met voorbereidende werkzaamheden voor de op te starten KV’s, de te ontwikkelen LSV’s en de doorontwikkeling van de KV Amsterdam. Nu het besluit door de Tweede Kamer is volgt verdere uitwerking hiervan. Op de meest korte termijn zullen in 2020 de doorontwikkelpunten in de KV Amsterdam worden uitgevoerd, de verbouwing en verhuizing van JJI Teylingereind in gang gezet worden en zal er een KV in Zuid Nederland worden opgestart.