Leegstaand pand wordt beperkt beveiligde afdeling
De strijd om meer capaciteit
Achter de iconische torens van PI Haaglanden was jarenlang… niets. Nadat er jarenlang een Zeer Beperkt Beveiligde Inrichting (ZBBI) had gezeten, werd het gebouw een tijdje opvang voor nieuwkomers. Maar de laatste jaren stond het pand leeg. Het kwam weer in beeld door de enorme capaciteitsproblemen in het gevangeniswezen. In allerijl werd het gebouw opgeknapt en geschikt gemaakt voor mannen in de laatste fase van hun detentie. Afgelopen oktober ging de Beperkt Beveiligde Afdeling (BBA) open.
Dyonne Molleman en Ronald Nieuwkerk vormen een team dat goed op elkaar is ingespeeld. Dyonne als projectleider van de nieuw geopende BBA in PI Haaglanden en Ronald als afdelingshoofd. Ze zijn trots op wat ze in korte tijd hebben neergezet en vertellen graag over hun ervaringen.
Snel te realiseren
Dyonne werkte als afdelingshoofd op het PPC in PI Haaglanden toen ze gevraagd werd om te onderzoeken of er mogelijkheden waren om de leegstaande ruimte achter de monumentale torens te heropenen. Dat was in 2024, toen de druk op het gevangeniswezen al heel hoog was. Te weinig cellen, te weinig personeel, een hoge instroom… ‘We zijn eerst gaan kijken of we het geschikt konden maken voor zelfmelders of arrestanten’, vertelt Dyonne. ‘Maar dat lukte niet. Het pand bleek niet geschikt te maken voor de toch wel zware beveiliging die deze doelgroepen nodig hebben. Toen ging het al vrij snel over een Beperkt Beveiligde Afdeling (BBA). Zo’n afdeling bleek vrij snel te realiseren.’
De BBA bestaat sinds 2021, toen de nieuwe Wet Straffen en Beschermen werd ingevoerd. Op de BBA verblijven gedetineerden in de laatste fase van hun detentie. De BBA in PI Haaglanden is de elfde locatie in Nederland. ‘Eigenlijk is het meer een vorm van begeleid wonen’, zegt Ronald, die vanuit PI Rotterdam de overstap maakte naar de functie van afdelingshoofd op de nieuwe BBA. ‘Om in aanmerking te komen voor een verblijf op de BBA moet je aan strenge voorwaarden voldoen. Een van de belangrijkste is dat je een baan buiten de gevangenis hebt. Je staat echt al met één been in de maatschappij.’
Beeld: © DJI / Michel Mees
Dyonne Molleman: 'We doen hier alleen het hoognodige. En dat is vooral het coachen van de mannen.’
Alleen het hoognodige
Dat veel van de verworvenheden van de mannen zich buiten de deur afspelen, is precies de reden waarom de BBA relatief gemakkelijk te openen is. Dyonne: ‘We hebben hier geen dagprogramma’s, geen arbeid, geen bezoek – alles speelt zich in de samenleving af. Dat betekent dat we hier alleen het hoognodige doen. En dat is vooral het coachen van de mannen, ze goed laten terugkeren in de samenleving en voorkomen dat ze de fout in gaan.’
De BBA bleek te voorzien in een behoefte. Dyonne: ‘We zitten hier in een oud pand, dus er moest echt wel wat opgeknapt worden. Ondertussen voelden we voortdurend de druk. Van bovenaf, onze directeuren: “wanneer gaan jullie nou open?”, maar ook vanuit de rest van de organisatie. Ik kreeg al mailtjes van casemanagers uit heel Nederland dat ze een geschikte kandidaat hadden, terwijl bij ons de wc’s nog niet aan de muur hingen’, lacht Dyonne.
Huiselijke sfeer
Inmiddels zijn alle 27 plekken bezet, vertelt Ronald. Hij is ongelofelijk enthousiast over hoe het draait op ‘zijn’ BBA. ‘We proberen een huiselijke sfeer neer te zetten. Er is een gemeenschappelijke ruimte waar ze tv kunnen kijken en een keuken waar ze hun maaltijd koken. Er zijn hier veel minder regels dan in de gewone PI. Dat is erg wennen voor de mannen. Zo is de deur naar de binnenplaats 24 uur per dag open, zodat ze kunnen roken. Tja, dat kun je gek vinden. Maar overdag lopen ze hier gewoon de poort uit om naar hun werk te gaan, of naar het verlofadres dat ze hebben opgegeven. Als ze zouden willen, zijn ze zo verdwenen. Dus waarom zouden we de boel hier dan flink beveiligen?’
Het open karakter van de BBA wil niet zeggen dat er geen duidelijke kaders zijn. ‘We willen van uur tot uur weten waar iemand is: Bij wie ben je? Tot hoe laat werk je? Hoeveel reistijd heb je? Hoe laat verwacht je terug te zijn? En als het door omstandigheden later wordt, dan neem je contact op met de afdeling. Verder is drank- of drugsgebruik uit den boze’, zegt Ronald. ‘Een positieve urinetest bij terugkeer is het einde van je verblijf hier. Mijn rol als afdelingshoofd is eigenlijk vooral het vaderlijke gesprek voeren als dingen wel mis dreigen te gaan. Gelukkig is echt ingrijpen niet vaak nodig. Het is pas één keer gebeurd dat iemand het hier niet gered heeft. En dat was na herhaaldelijke waarschuwingen.’
Beeld: © DJI / Michel Mees
Ronald Nieuwkerk: 'Hier op de BBA is de volgende stap altijd naar buiten. Dat voelen de mannen, en daarom doen ze hier echt hun stinkende best.’
Goed contact met de buurt
Dat er de hele dag door mannen in en uit lopen, kon weleens tot onrust leiden bij omwonenden, bedachten Dyonne en Ronald. Ze hebben daarom de buurt vanaf het begin zo goed mogelijk meegenomen in de komst van de BBA. Dyonne: ‘PI Haaglanden ligt midden in een tamelijk sjieke Haagse woonwijk, en de BBA wordt omringd door gewone woonhuizen. Sterker nog: één van de cellen grenst aan de slaapkamer van een particuliere woning. Eigenlijk best bizar. Ik kan me goed voorstellen dat er bij omwonenden vragen bestonden over de heropening van de ‘torens van PI Haaglanden’. We hebben daarom een open dag voor buurtbewoners georganiseerd en een informatieavond. Dat was heel goed, we kennen elkaar nu. Ik vind het belangrijk om te weten wat zij ervaren. Ik herinner me dat we aan het begin van de eerste informatieavond vooral vragen kregen over de delicten die de mannen hadden gepleegd, mensen waren best kritisch. Naarmate de avond vorderde en wij vertelden over de opzet van de BBA, veranderde de sfeer. Aan het einde suggereerde iemand zelfs om een gezamenlijke moestuin te beginnen. En die omslag zien we vaker als we open zijn over wat er bij ons gebeurt. Duidelijkheid voortkomt veel misverstanden.’
Ronald vult aan: ‘Eén van de dames die bij de informatieavond heel kritisch was, nam bij de opening in september haar man mee. Die man kwam naar me toe en zei: “Ik heb een bouwbedrijf. Als jullie mannen werk nodig hebben, dan kan ik misschien wel iets voor ze betekenen.” Dat is toch prachtig? Want dit doet ook iets met de mannen.’
Relatief goedkoop en gemakkelijk
Wat Ronald en Dyonne betreft dus uitsluitend positieve geluiden over de BBA in PI Haaglanden. ‘Niet alleen de mannen komen hier graag, ook onze collega’s weten ons inmiddels te vinden. Diensten op de BBA waren in het begin niet zo populair, “want er gebeurt daar toch niks”? Nee, niet qua beveiliging, maar in de sfeer en de coaching is het hier heel fijn en kun je als professional ook groeien. Ik denk dat de BBA een hele mooie kans is om de capaciteit in het gevangeniswezen snel omhoog te krijgen. Het is relatief goedkoop en gemakkelijk te realiseren. Behalve dat we niets hoeven in te richten voor bijvoorbeeld sport, arbeid en bezoek, hoeven we ook geen intensieve beveiliging in te zetten. Niet iedereen is geschikt, maar voor de mensen die hier wel passen, is het de snelste en meest succesvolle weg terug naar de maatschappij’, zegt Dyonne.
Waarop Ronald besluit: ‘Hier op de BBA is de volgende stap altijd naar buiten. Dat voelen de mannen, en daarom doen ze hier echt hun stinkende best.’
Beeld: © DJI / Michel Mees