Islam achter tralies

Tegen het einde van de middag druppelen de gasten binnen in kasteel De Vanenburg in Putten. Veel van hen zijn geestelijk verzorger in een van de DJI-inrichtingen, merendeels islamitisch, maar er zijn ook geestelijk verzorgers van andere denominaties. Daarnaast zijn er vestigingsdirecteuren, beleidsmedewerkers en andere geïnteresseerden. Bij de mensen die deze ramadan vasten zal de concentratie op dit tijdstip van de dag wellicht wat minder zijn, maar daar is niets van te merken als de bekende imam en theoloog Khalid Benhaddou zijn verhaal houdt. Hij laat zijn licht schijnen op het hoofdonderwerp van deze dag: islam achter tralies.

Religiesensitief handelen

In Nederlandse justitiële inrichtingen zitten veel justitiabelen met een moslimachtergrond. Net als andere gedetineerden kunnen zij een beroep doen op geestelijke verzorging om hun geloof te kunnen beleven. Zo kunnen zij meedoen aan religieuze bijeenkomsten of één op één contact hebben met een geestelijk verzorger. Benhaddou staat in zijn lezing stil bij religiesensitief handelen in een gesloten setting. Hij stelt dat religiesensitief handelen in een inrichting niet alleen om kennis, maar ook om de juiste attitude en vaardigheden van PI-medewerkers vraagt. ‘Juist in een hyperdiverse samenleving is empathie van groot belang. De gevangenissetting vraagt daarbij bovendien om een praktische aanpak. Probeer praktische religieuze problemen ook praktisch te houden, niet alles hoeft meteen naar een moralistische discussie te worden getild.’ Geestelijk verzorgers kunnen daar met hun expertise een bemiddelende rol in spelen.

Benhaddou geeft in dit verband een voorbeeld – weliswaar niet uit de gevangenissetting, maar wel een praktisch en daarmee herkenbaar voorbeeld. ‘Een scholier met en islamitische achtergrond wilde kok worden, maar wilde geen varkensvlees verwerken. De school weigerde hem tegemoet te komen. Dat dreigde te escaleren, en mijn hulp werd ingeschakeld. Ik vroeg de scholier of hij met plastic handschoenen wél varkensvlees wilde verwerken, en dat was zo. De school ging daarmee akkoord. Het probleem was meteen opgelost, de hakken gingen uit het zand.’

Praktische aanpak

Zo’n pragmatische aanpak past vooral binnen wat Benhaddou het ‘groene kader’ noemt. Dat is anders dan het rode kader, dat gaat over de regels waar iedereen zich aan móet houden, omdat die bijvoorbeeld zijn vastgelegd in de Grondwet of de Penitentiaire Beginselenwet. Het groene kader biedt meer ruimte voor praktisch handelen. Dan gaat het bijvoorbeeld over bezoekregelingen, dagprogramma’s of de inzet van personeel. Benhaddou geeft een voorbeeld: ‘Een groep wil samen bidden. Hoe ga je daarmee om, want de veiligheid moet ook gegarandeerd blijven? Binnen het groene kader kun je daarin met elkaar afstemmen. Is het misschien mogelijk om te maximeren op een groepje van vijf? Een ander voorbeeld: kun je de werktijden van een gedetineerde misschien aanpassen tijdens de ramadan?’

Het zijn herkenbare situaties voor de aanwezige collega’s en geestelijk verzorgers, af te lezen aan het instemmende geknik in de zaal.