Hoopvolle start eerste hbo-opleiding Forensische Zorg
Samenwerking DJI en Hogeschool Saxion
De tijd dat je in de forensische zorg meeliep met een ervaren collega om zo het vak te leren, ligt al jaren achter ons. Daarvoor is de wereld te veel veranderd en de problematiek simpelweg te complex geworden. Toch ontbrak het nog aan een gespecialiseerde vakinhoudelijke forensische zorgopleiding. Tot afgelopen september, toen de opleiding Associate Degree (AD) Forensische Zorg van start ging op Hogeschool Saxion in Apeldoorn. ‘Aan de lesstof die ik krijg, heb ik meteen wat. De praktische toepasbaarheid is groot.’
Aan het woord is Sterre Venhuizen, sociotherapeutisch medewerker bij Veldzicht in Balkbrug, het Centrum voor Transculturele Psychiatrie, én parttime student Forensische Zorg. Ze begon in september met haar opleiding en laat een enthousiast verhaal horen.
Verder zijn docent en onderzoeker aan de Hogeschool Saxion Robert-Jan Sluiter en Baukelien Zieleman aangeschoven. Zij is opleidingscoördinator bij CTP Veldzicht en vanuit haar functie betrokken bij de ontwikkeling van de opleiding.
De realisatie van de nieuwe en eerste forensische hbo-zorgopleiding in het land kende een behoorlijk lange aanloop. ‘Ik denk dat we wel tien werkveldbijeenkomsten gehouden hebben. Op het hoogtepunt waren er wel zo’n 25 instellingen en organisaties bij betrokken’, trapt Robert-Jan af.
Beeld: © DJI / Jarno Kraayvanger
Robert-Jan Sluiter: 'We hebben heel goed gekeken naar wat het werkveld echt nodig heeft.'
Te heftig en te complex
‘Er was duidelijk behoefte aan een specifieke forensische zorgopleiding. Binnen het werkveld zie je vaak uitval. Vooral veel jonge collega’s knappen af op het vak, omdat het te heftig en te complex is, maar ook omdat ze een bepaalde basis missen. Je merkt dat er een gat zit tussen de nieuwe lichting en de ervaren collega’s. Dat willen we met deze opleiding zoveel mogelijk ondervangen.’
Robert-Jan vervolgt: ‘We hebben heel goed gekeken naar wat het werkveld echt nodig heeft. Wat verstaan we concreet onder forensische zorg? En wie is die forensische patiënt precies? De materie wordt met de dag complexer en daarin voorzien andere, meer generieke opleidingen, zoals social work en verpleegkunde, steeds minder. Je moet af en toe haast blij zijn als je daar iets van GGZ -stof aangereikt krijgt.’
‘In de aanloop hebben we niet alleen heel veel met het werkveld samengewerkt, maar ook met het Expertisecentrum Forensische Psychiatrie’ vertelt Robert-Jan. ‘Daarnaast hebben we de expertise gebruikt van ervaren collega’s en op die manier vanuit verschillende invalshoeken naar de opleiding gekeken. Vervolgens legden we de voortgang iedere keer voor aan het werkveld. Zo hebben we de opleiding stapje voor stapje vormgegeven. Nu, na drie jaar voorbereiding, staat er een gedegen tweejarige hbo-opleiding waarmee we vooruit kunnen.’
Student en DJI'er Sterre: ‘Het is pittig, het is veel, maar alle stof is meteen toepasbaar. Daar heb ik dus echt wat aan’
Deeltijd en duaal
De AD Forensische Zorg wordt op dit moment in vol-, deeltijd en duaal gegeven. De voltijdstudent loopt stage tijdens zijn studie. De deeltijd- en duaalstudent hebben een werkplek, zijn in dienst van een werkgever en hebben dus een onderwijsarbeidsovereenkomst. Sterre is zo iemand.
‘Ik wilde naast mijn werk heel graag een hbo-studie in deeltijd doen, om zo meer te leren en die kennis vervolgens toe te passen in de dagelijkse praktijk als sociotherapeutisch medewerker. Werd het hbo-v, social work of toch iets anders? Ik merkte dat veel van het aanbod óf niet aansloot bij wat ik doe, óf te breed van opzet was. Ik miste vooral het gedeelte psychopathologie en de verdieping op het gebied van werken in een gedwongen kader. Dat werd eigenlijk in geen andere opleiding echt uitgebreid behandeld. Op het moment dat ik hoorde van de opleiding Forensische Zorg, dacht ik eigenlijk meteen: dit sluit perfect aan.’
Beeld: © DJI / Jarno Kraayvanger
Baukelien Zieleman: 'Met de opleiding creëren we een veiliger werkklimaat, omdat de professional weet wat deze op het gebied van forensische zorg exact aan het doen is.'
Forensische psychiatrie
Centraal in de opleiding staat de forensische psychiatrie. En dat is breed en diepgaand tegelijk. Sterre somt een aantal studieonderdelen op: ‘Hoe ga je om met agressie en risicogedrag, waar komt dat vandaan? Welke risico- en beschermingsfactoren en modellen zijn er en pas je wanneer toe? Wat als de intrinsieke motivatie van een patiënt ontbreekt om behandeld te worden? Hoe stel je je behandeldoelen op en reflecteer je op die doelen? Wat voor aanbevelingen kun je doen?’ ‘Soms dacht ik dat ik bijvoorbeeld genoeg kennis had van bepaalde ziektebeelden, maar merkte ik tijdens de opleiding dat ik er toch te weinig van wist. Het is pittig, het is veel, maar alle stof is meteen toepasbaar. Daar heb ik dus echt wat aan’, voegt Sterre nog toe.
Baukelien bevestigt het verhaal van Sterre. En dat niet alleen. De opleiding Forensische Zorg is goed nieuws voor heel DJI. Met deze opleiding worden professionals in een breed spectrum opgeleid. Hun vakmanschap kan DJI goed gebruiken, ook in andere functies en inrichtingen.
Veiliger werkklimaat
‘DJI stelt het belang van de forensische patiënt voorop’, zegt Baukelien. ‘Hoe kunnen we iemand het beste behandelen? Het liefst door een medewerker die stevig in de schoenen staat, voldoende specifieke kennis heeft en die ook dagelijks kan toepassen. Met de opleiding creëren we een veiliger werkklimaat, omdat de professional weet wat deze op het gebied van forensische zorg exact aan het doen is. Tot slot helpt de opleiding Forensische Zorg om de DJI-medewerker te binden, te boeien en te behouden.’
Inmiddels is de opleiding halverwege het eerste jaar. De animo tijdens de open dagen was groot, de groepen zijn gevuld, maar heel bekend is de AD Forensische Zorg nog niet. Ook niet onder collega’s in het forensische veld, terwijl het belang steeds groter wordt, zo luidt de slotsom.
Baukelien en Robert-Jan: ‘Er wordt écht heel veel en steeds meer gevraagd in dit werkveld. Daarnaast is er bijna geen tijd om expertise met elkaar te delen. We hopen dat deze opleiding daarin voorziet en ervoor zorgt dat de forensische zorgmedewerker er meteen staat.’