De staatssecretaris van JenV en DJI hebben de afgelopen maanden nauw samengewerkt aan een plan voor DJI: “Ruimte voor recht: meerjarig actieplan gevangeniswezen: een ketenbrede aanpak”. Vandaag is dit actieplan namens het kabinet door de Staatssecretaris naar de Tweede Kamer gestuurd.
Beeld: © Tweede kamer
DG DJI Wim Saris: "De druk op DJI is groot. Dit actieplan laat zien er niet één oplossing is maar dat we op meerdere fronten tegelijk moeten werken aan een DJI dat een ieder op het juiste moment op een passende plek kan plaatsen en een aantrekkelijke werkgever is en blijft. Daarvoor moeten we een behoorlijke inspanning gaan leveren met elkaar. Soms zijn wetswijzigingen nodig. Niet alle effecten zullen direct zichtbaar zijn. En bovenal: de bestaande noodmaatregelen blijven voorlopig nodig. We hebben nog steeds te maken met de grote groep zelfmelders en arrestanten die in afwachting zijn van hun straf. Dit actieplan lost niet alles in één keer op, maar zet wel een belangrijke stap naar een DJI dat beter bestand is tegen de uitdagingen van de komende jaren.”
Knopen doorhakken
De aanleiding is duidelijk. DJI staat voor een opgave die verder gaat dan een tekort aan cellen. De druk op DJI is en blijft groot, niet alleen in het gevangeniswezen maar bijvoorbeeld ook in de tbs-klinieken en jeugdinrichtingen. We hebben te maken met een tekort aan capaciteit, een tekort aan personeel en een groeiende vraag naar detentie- en forensische zorgplaatsen. Prognoses laten zien dat de tekorten langdurig zijn en bij ongewijzigd beleid verder oplopen. We moeten daarom knopen doorhakken.
Meer, maar vooral: anders
Met dit actieplan kiezen we voor meer: extra capaciteit waar dat kan. Maar we weten dat meer plekken creëren alleen dit niet de oplossing is. De echte sleutel ligt in anders: hoe we ons werk op de korte, middellange en lange termijn anders en beter kunnen organiseren. We moeten anders kijken naar de instroom, kansen grijpen met nieuwe manieren van werken en justitiabelen slimmer plaatsen op basis van hun risico- en zorgprofiel. Een gedetineerde die na een korte straf van zes weken terugkeert in de samenleving mag iets anders van DJI verwachten dan iemand die tien jaar gevangenisstraf uitzit. Dit actieplan gaat, naast het creëren van extra capaciteit, over de juiste aanpak op de juiste plek: justitiabelen plaatsen op basis van risico en behoefte, ketenpartners eerder betrekken en investeren in een terugkeer in de maatschappij die stand houdt.
Samenhangend totaalpakket
Met dit actieplan ligt er een samenhangend pakket aan maatregelen voor de korte en lange termijn. Het combineert structurele maatregelen die de capaciteit vergroten, de doorstroom verbeteren en de inzet van personeel beter laten aansluiten op de opgave waar DJI voor staat. Er zitten maatregelen tussen die pijnlijk zijn, maar noodzakelijk. Het gaat daarbij niet om één oplossing, maar om deze combinatie van maatregelen die elkaar versterken. Sommige maatregelen vragen iets van DJI, andere vragen iets van onze ketenpartners of van de politiek. Juist de samenhang maakt dat de maatregelen effect zullen hebben. Zo vermindert de druk op DJI en leggen we een basis om ook in de toekomst te zorgen voor een veilige, humane en tijdige tenuitvoerlegging van straffen en maatregelen.
DG DJI, Wim Saris: "Geen enkele maatregel in het actieplan staat op zichzelf. Iedere schakel in de keten merkt de gevolgen van deze keuzes, van politie en OM tot reclassering, gemeenten en zorgpartners. En wij merken hun keuzes, zoals de effecten van hogere straffen en de beperkingen in beschikbare zorgcapaciteit. Daarom moeten we hierin samen optrekken. We hebben gemeentes en zorgpartners bij de start van iemands vrijheidsbeneming nodig zodat zij een vangnet vormen als iemand vrijkomt. Ons streven is om in 2035 iedere justitiabele op het juiste moment op het juiste zorg- en beveiligingsniveau te kunnen plaatsen.”
Beperktrisicogedetineerden en sober regime voor eerste weken
Voor DJI liggen er met dit actieplan kansen in nieuwe manieren van werken en insluiten, zoals het creëren van een regime voor beperktrisicogedetineerden (BRG). BRG zijn gedetineerden die een beperkt risico voor anderen en zichzelf vormen en zelfredzaam zijn. Voor hen past een andere manier van insluiten, die minder personele inzet vraagt en meer ruimte laat voor re-integratieactiviteiten. Daarnaast ontwikkelen we een sober regime voor de eerste maximaal 12 weken van detentie. In het najaar starten diverse pilots die we na een positieve evaluatie kunnen uitrollen als landelijke standaard.
Instroom en laatste fase van detentie
Daarnaast willen we de toepassing en criteria voor de Beperkt Beveiligde Afdelingen (BBA) en de Penitentiaire Programma’s (PP) verruimen. Dit zijn maatregelen die de doorstroom bevorderen door detentiefasering en re-integratie voor langer gestraften. We kijken ook naar instroombeperkende maatregelen. Onlangs is vanuit de Tweede Kamer een conceptinitiatiefwetsvoorstel ingediend waarin wordt voorzien in elektronische detentie (ED) als hoofdstraf en de verhoging van het maximumaantal uren taakstraf. DJI volgt deze ontwikkeling met belangstelling.
Doorstroom
In de tbs-klinieken is het tekort aan bedden op het hoogste beveiligingsniveau het grootst. Dit zorgt onder andere voor extra druk op de detentiecapaciteit van het gevangeniswezen, die deze plekken hard kan gebruiken. Er wordt gewerkt aan meerdere acties samen met ketenpartners. In het actieplan staan maatregelen die én de bestaande capaciteit in de forensische zorg vergroten én de door- en uitstroom verbeteren.
Meer capaciteit
In Harreveld wordt een nieuwe JJI geopend. Hier worden ongeveer 70 plekken gerealiseerd. Dit heeft een positief effect op het capaciteitstekort in het gevangeniswezen omdat jongvolwassenen die nu noodgedwongen in het gevangeniswezen worden geplaatst dan weer terecht kunnen in een JJI. Daarnaast zijn de voorbereidingen voor de bouw van Justitieel Complex Vlissingen in volle gang en komt er op termijn op het terrein van PI Ter Peel extra capaciteit bij. Op termijn wordt ook PI Almere heropend.
Geen einddoel
Met dit actieplan in de hand kunnen we grote stappen zetten naar een toekomstbestendig DJI. Het is tegelijkertijd niet het einddoel. We hebben op termijn meer nodig om onze taken goed te kunnen blijven uitvoeren.
Meer informatie
Na publicatie is hier de brief van de staatssecretaris aan de Tweede Kamer en het actieplan sanctiecapaciteit te vinden.