In oktober en november zijn in drie gevangenissen pilots gestart met een nieuw detentieconcept: het Regime voor Beperkt Risico Gedetineerden (BRG). In de penitentiaire inrichtingen Veenhuizen (locatie Esserheem), Ter Apel en Middelburg worden onderdelen van dit regime in de praktijk beproefd. Gedetineerden die daarvoor geschikt zijn, krijgen daarbij meer verantwoordelijkheid voor hun dagelijkse leven en hun voorbereiding op terugkeer in de samenleving. Het zijn de eerste pilots die in de praktijk uitvoering geven aan het Actieplan Ruimte voor Recht, dat afgelopen juni is gepresenteerd om de capaciteitsproblemen bij DJI aan te pakken.
Beeld: © DJI / DJI
“De capaciteitsproblemen zijn niet met één maatregel op te lossen. We hebben meer plekken en medewerkers nodig, maar moeten vooral kijken hoe we het werk anders kunnen organiseren. Niet iedere gedetineerde heeft namelijk dezelfde mate van beveiliging, begeleiding en ondersteuning nodig. Als we daar beter onderscheid in maken, kunnen we onze medewerkers gerichter inzetten waar zij het hardst nodig zijn. De ervaringen van de collega’s die nu met dit nieuwe concept aan de slag gaan, zijn ontzettend belangrijk om te leren wat werkt, wat beter kan en wat dit van medewerkers en gedetineerden vraagt”, zegt directeur Gevangeniswezen en Vreemdelingenbewaring Jannine van den Berg.
Meer verantwoordelijkheid binnen een beveiligde omgeving
De afdelingen waar elementen van het BRG-regime worden getest, bevinden zich binnen de bestaande, normaal beveiligde gevangenissen. Gedetineerden die voldoende zelfstandigheid en verantwoordelijkheid aankunnen, krijgen binnen die beveiligde omgeving meer ruimte om zelf regie te voeren. Daarom wordt een dergelijke afdeling met dit detentieconcept ook wel ‘regieafdeling’ genoemd.
Met gedetineerden worden duidelijke afspraken gemaakt over wat van hen wordt verwacht. Zo gelden afspraken over respectvol gedrag, verantwoordelijkheid nemen, het nakomen van afspraken en het actief bijdragen aan een positief leefklimaat. Gedetineerden die voldoende zelfstandigheid en verantwoordelijkheid aankunnen, krijgen binnen die omgeving meer ruimte om zelf regie te voeren. Zoals zelfstandig gebruik maken van de recreatieruimte en onderling verdelen van vaste taken. Gedetineerden krijgen ook ruimere mogelijkheden om re-integratieactiviteiten te verrichten. In de pilot wordt gekeken of afstemmingsmomenten met gedetineerden, waarin gedrag en groepsdynamiek wordt besproken, kunnen bijdragen aan een positief en veilig leefklimaat, waardoor er minder incidenten zijn en dus minder intensief toezicht nodig is.
De grotere zelfredzaamheid van gedetineerden zou moeten betekenen dat personeel op deze afdeling doelmatiger kan worden ingezet. Na een stabiele start, en op basis van metingen van het aantal incidenten en het veiligheidsgevoel, wordt getest met minder penitentiair inrichtingswerkers op de afdeling.
Zorgvuldige selectie
Niet iedere gedetineerde kan op de regieafdeling worden geplaatst. Aan de hand van vastgestelde criteria zijn gedetineerden geselecteerd voor de regieafdeling. In Veenhuizen kwamen 24 gedetineerden in aanmerking, in Middelburg 12 en in ter Apel 36. De geselecteerde gedetineerden zijn daarnaast gescreend door Bureau Inlichtingen en Veiligheid van DJI.
Voorafgaand aan de plaatsing voeren de geselecteerde gedetineerden een intakegesprek en geven ze schriftelijk akkoord op gedragsafspraken. Daarin staan de afspraken en voorwaarden die horen bij verblijf op de regieafdeling.
Leren in de praktijk
Een van de maatregellijnen uit het Actieplan is de introductie van twee nieuwe detentieconcepten, waaronder een regime voor BRG. Het programma Nieuwe Detentie en Behandel Concepten (NDBC) ondersteunt een aantal inrichtingen bij de uitvoering van pilots om dit te beproeven. Daarmee onderzoekt DJI hoe nieuwe detentieconcepten in de praktijk werken en hoe personeel daarbij doelmatiger kan worden ingezet. In de pilots wordt onderzocht of deze nieuwe manier van detentie in de praktijk werkt: voor de gedetineerden die ervoor in aanmerking komen en voor de medewerkers die ermee moeten werken. Daarbij wordt gekeken of het concept veilig en uitvoerbaar is en daadwerkelijk leidt tot een doelmatiger inzet van personeel. De pilots hebben een looptijd van een jaar en er wordt tussentijds en op het einde nauwgezet geëvalueerd. De ervaringen worden gebruikt om het concept verder te ontwikkelen, een definitief ontwerp te formuleren en dat landelijk uit te rollen.
PI Achterhoek (locatie Rekken) en PI Lelystad draaien begin volgend jaar een pilot met een regime voor BRG.
DJI werkt tegelijkertijd ook aan andere maatregelen om de capaciteitsproblemen aan te pakken, zoals het realiseren van extra capaciteit, het versterken van het personeelsbestand en het bevorderen van de doorstroom. Zo worden verschillende oplossingen naast elkaar ontwikkeld en in de praktijk gebracht. Het uitgangspunt is daarbij altijd: een justitiabele wordt op het juiste moment, op de juiste plek en met de juiste mate van zorg en beveiliging geplaatst.